مخاطب شناسی استاد : آقای دکتر قارونی
ابتدا مخاطب را از نظر لغوی تعریف می کنیم
مخاطب از نظر لغوی یعنی خطاب شده ، عتاب شده و مورد خشم واقع شده و کسی است که با او سخن گفته می شود
ما معمولا در ارتباط های خود با افراد به صورت رودررو با فرد صحبت می کنیم و یک ارتباط خطی داریم
اما در رادیو با چه نوع مخاطبی سروکار داریم ؟
در مخاطب شناسی رسانه مفاهیم پیچیده تر می شود
در اینجا ما می خواهیم در مورد شناخت مخاطب صحبت کنیم
آیا مخاطب شناسی علم است ؟
علم دو مشخصه دارد
1- موضوع مشخص دارد
2- قواعد و مقررات خاصی دارد
و چون مخاطب شناسی هر دوی این شرایط را دارد علم محسوب می شود
علومی که در مخاطب شناسی نقش دارند
1- جامعه شناسی
2- روانشناسی
3- تئوری ها و مدل های ارتباطی( تولیدات)
4- تعلیم و تربیت
از آنجائیکه تعلیم و تربیت در جامعه ما نقش آموزشی دارند بسیار مهم هستند
با توجه به اینکه مخاطب شناسی به علوم مختلفی مرتبط است یک علم بین رشته ای است .
ما از روانشناسی رشد طولی انسان را مورد مطالعه قرار می دهیم
یعنی ( جنینی – نوزادی – خردسالی – کودکی – نوجوانی – جوانی میانسالی – کهنسالی – مرگ) هر کدام از این مراحل ویژگیهای خاصی دارند و با هم فرق دارند و بدین گونه می توان فردیت آدمها را تشخیص داد . جامعه شناسی :
جامعه شناسی یعنی اینکه مفهوم مخاطب را در زمان تشخیص (مخاطب در رسانه از حالت عینیت به انتزاعی تبدیل می شود ) یا به عبارت دیگر جامعه شناسی سیر تطور مفهوم مخاطب را نشان می دهد این مفهوم مخاطب از حالت عینی به انتزاعی تبدیل شده است
در حوزه جامعه شناسی ما مخاطب را به صورت جمعی مورد مطالعه قرار می دهیم یعنی خانواده ، شهری، روستائی ، و قومیت های مختلف را مطالعه می کنیم مخاطب ما محصول زمینه اجتماعی ،تاریخی ، فرهنگی و ویژگیهای فردی است.
اتباطات :
در روابط رو در رو به تئوری نیاز نداریم ولی در روابط رسانه ای ارتباطات مهم است . بنابراین از علم ارتباطات تئوری های ارتباطی را در مورد مخاطب مورد مطالعه قرار می دهیم
تعلیم و تربیت :
چون جامعه ما در حال توسعه است و تعلیم و تربیت در رسانه های مختلف انجام می شود و مخاطب شناسی آنها با هم متفاوت است
آیا مخاطب ما در رسانه های مختلف یکسان است ؟
در رادیو ، تلویزیون ، کتاب ، مجلات و تئاتر و رسانه های دیگری که با هم متفاوت هستند آیا اختلاف مخاطبان در اختلاف رسانه هاست ؟
در کشورهای در حال توسعه رسانه ها در آموزش نقش وافری دارند
ولی در کشورهای پیشرفته اطلاع رسانی ، سرگرمی و تفریحی بسیار نقش های مهمی هستند .
آموزش یادگیری است و بهترین نوع یادگیری تعامل با محیط است که جریان دو جهته دارد . درست دیدن و درست شنیدن پایه های اصلی تفکر است
قدرت تلویزیون بیشتر است و قدرت جذب بیشتری دارد .
حال مخاطب ( شنونده ، بیننده و یا خواننده ) را از منظرهای مختلف طبقه بندی می کنیم :
1- سن
2- جنس
3- نژاد
4- اقلیت
5- تحصیلات
6- طبقات اجتماعی
7- مکان
8- زمان
9- مستمر- دائمی
10- گذری
11- موضوع
12- کانال
جلسه دوم : 11/7/85
امروز می خواهیم مخاطب را از منظر روانشناسی تقسیم بندی کنیم
طبقه بندی سنی از نظر روانشناسی به شرح زیر است
خردسالی(6-3)
کودکی(11-6)
نوجوانی(15-11)
جوانی ( 24-15)
بزرگسالی(40-25)
میانسالی(60-40)
کهنسالی 65سال به بعد
نگاه تاریخی گذرا به مفهوم مخاطب
در دوره باستان مردم با انگیزه های مذهبی ، تفریحی ، سرگرمی و سیاسی
در مکان و زمان خاصی با هم جمع می شدند و برای اهداف خاصی و با شرایط خاصی این کار را انجام می دادند که قواعد خاصی داشت و با آداب و رسوم خاص شکل اجتماعی می گرفت
در ایران باستان موسیقی و ورزش اهمیت داشت و در رم و یونان باستان تئاتر ها اهمیت زیادی داشتند مراسم مذهبی و سیاسی خاص طبقات اجتماعی خاص بوده است ولی مراسم تفریحی و سرگرمی مخصوص عموم مردم بود ویژگی های مخاطب با الان چه تفاوتی دارد؟
در گذشته مفهوم مخاطب عینی بوده است
در حال حاضر مخاطب انتزاعی است
ویژگیهای مخاطب در دوران باستان :
1- بسیار محدود
2- در قید زمان و مکان
3- شناخته شده
4- فعال ( مشارکت فعال)
5- تاثیر مستقیم بر نقش آفرینان
6- اجرای زنده
7- تجربه یکسان
ویژگی مخاطب معاصر:
1- گسترده
2- در قید زمان و مکان نیست
3- ناشناس
4- منفعل
5- هم تولیدی و هم زنده
6- تجربه های متفاوت
سیر تاریخی رسانه
1- صنعت چاپ
2- فیلم
3- رادیو
4- تلویزیون
5- اینترنت
تغییر هویت مخاطب یعنی اینکه فرهنگ او تغییر می کند
برای ارتباط با مخاطب نیاز به تجربه قبلی داریم و در یادگیری این اصل اساسی است
شکل مخاطب جدید:
1- مخاطبان بزرگتر شده اند
2- پراکنده اند
3- فردی هستند
مخاطب به عنوان یک نهاد اجتماعی مطرح است و برای همین در علوم اجتماعی مطالعه می شود کتاب ، قید مکان را از بین برد و زمینه بهره وری خصوصی را فراهم می کند
نشریات در مخاطب دگرگونی بوجود آوردند چون عام تر می شوند اما کتاب ها تخصصی تر هستند
فیلم در زمان و مکان محصور می شود و بینندگان دریافت های متفاوت دارند با وجود اینکه محتوا مشخص و ثابت است.
رادیو در ابتدا استفاده سخت افزاری داشت یعنی به عنوان یک بلندگو بود که چیزی به صدا اضافه نمی کرد اما بعدها مساله تجاری رادیو شروع می شود و منتظر دریافت های مردم می شوند.
وقتی رادیو بوجود آمد می خواست دستگاه را بفروشد رادیو به مفهوم گیرنده است و از نظر لغوی رادیو پخش کننده است
جلسه سوم 18/7/85
همه انسانها از جنبه های خصوصیات جسمانی ویژگیهای مشترکی دارند
خصوصیات انسان :
خصوصیات جسمانی انسان
1- عواطف ( احساسات و تخیل )
2- عقلانی ( ناطق ، تصمیم ، اراده ، انتخاب ، فکر کردن )
3- معنوی یا روحانی ( زیبائی دوستی ، دینداری) فطری
4- جنبه اجتماعی ( به مشارکت نیاز دارد)
انسان بر اساس یک طرح منظم و منطقی رشد می کند
در بعد جسمانی انسان مراحل رشد طولی را به ترتیب طی می کند
از نظر عاطفی و عقلانی هم همینطور است تا زمانی که با مفاهیم به صورت عادی و عینی آشنا نشود و ذهنش رشد نیابد نمی تواند مفاهیم انتزاعی را درک کند
(یکی از دوستان گفت : انسان در کودکی عشق را نمی فهمد !!!!)
هدف از این جنبه ها چیست ؟
یک انسان رشد یافته چه ویژگی هایی دارد ؟
در جنبه جسمانی هدف از رشد چیست ؟
سلامت ( راه رفتن ، غذا خوردن ، ورزش ) است
در سازمان رویکرد ما به ورزش باید سلامت جسمانی جامعه باشد .
در جنبه عاطفی رشد کامل بروز و کنترل احساسات مهم است . سلام اولین دریچه عاطفی است و از نظر ارتباطی یعنی اینکه شما در امنیت هستید .
جوامع شرقی ، لایه های زیرین و روئی دارند و شعار و درون آنها یکی نیست
رشد در بعد عقلانی : قوه قضاوت صحیح و حل مساله ، کسب و انتقال تجربه یکی از زیر ساخت های عقلانی است
شناخت در فرایند ذهن چگونه اتفاق می افتد ؟
در بعد معنوی یعنی اینکه تعالی معنوی به چه صورتی است این بعد در جوامع مذهبی مهم است
در بعد اجتماعی مشارکت و سازگاری اهمیت دارد
یک انسان رشد یافته تمام این ویژگی ها را دارد .
قبل از پیشرفتهای اخیر انسانها به دو گروه کودک و بزرگسال تقسیم می شدند
اما به دلیل تحولاتی که در جامعه اتفاق افتاد از جمله پیشرفت علم ، انقلاب صنعتی و علوم جدید تعلیم و تربیت و روانشناسی در سال 1898 و تحولات اجتماعی باعث شدند که سنین انسانی به گروههای ریزتری تقسیم شوند
یعنی
0-2 سال نوزادی
3-5 سال خردسالی
6-11 سال کودکی
12-15 سال نوجوانی
16-24 سال جوانی
25-40 سال بزرگسالی
40-60 سال میانسالی
65 سال به بعد کهنسالی
جلسه چهارم 25/7/85
ویژگی مخاطب نوجوان رادیو
ما در مجموع به برآیند خصوصیات انسان توجه می کنیم شخصیت انسان شاکله ای و ساختار مشخصی دارد
هویت:
انسان وقتی به دنیا می آید بین خودش و دنیای خودش تفاوتی قائل نیست بعد متوجه می شود که خودش جدای از این جهان است این جدا شدن آرام آرام شکل می گیرد
سوالات اساسی هویت یعنی من که هستم و من چه هستم شامل فرهنگ ، تاریخ ، ارزش ها و تجربیاتی است که این ها در دوره نوجوانی شکل می گیرد و در واقع با هویت جوئی مواجه است
بحران هویت :یعنی اینکه فرد نمی تواند موقعیت خودش را درک کند و از نظر روانی دچار تزلزل می شود
در دوران کودکی فرد وابسته به خانواده است
در دوران نوجوانی فرد وابسته به دوستانش است
در دوران جوانی فرد هویت مستقل دارد
استقلال ابعاد مختلف دارد و در همه حوزه ها اهمیت دارد
برای برنامه سازی نوجوانان باید به چند چیز توجه کرد
هر نوجوان ابعاد مختلفی دارد که به شرح زیر است:
عاطفی
اجتماعی
عقلانی
معنوی
جسمانی
ما باید از دریچه عاطفی و اجتماعی با نوجوان صحبت کنیم یعنی دوستانه ، لطیف و مهربان
وقتی موسیقی پخش می کنیم یعنی بعد عاطفی او را در نظر گرفته ایم و وقتی او را در برنامه مشارکت می دهیم یعنی بعد اجتماعی او را در نظر گرفته ایم
عمده ترین ویژگی نوجوانی ( بلوغ ) است که تحولات همه جانبه در شخصیت را بوجود می آورد
هیجان عاطفی مورد توجه نوجوان است به همین دلیل برنامه هایی که مسابقه دارند بیشتر مورد توجه این قشر است .
یک سوال : آیا با تغییر جوامع از ساده به سوی پیچیده هویت یابی ساده تر شده یا پیچیده تر؟
جواب : پیچیده تر شده است
در این سنین چه چیز هایی بیشترین اهمیت را دارد ؟
تربیت خانواده
ارزش های اخلاقی ، اجتماعی
مدرسه
دوستان
قهرمانان و الگو های ارائه شده به جامعه
رسانه ها
نهاد های دینی
اولین جائی که هویت شکل می گیرد در کنار خانواده و با والدین است در دوران کودکی او با والدین خودش همانند سازی می کند و در این زمان نگرش والدین به فرزندان بسیار مهم است و در این دوران می توانند عزت نفس را به فرزندان خود بیاموزند
هر چه ارزش های نوجوان با ارزش های والدینش هماهنگی بیشتری داشته باشد هویت یابی برایش آسانتر است
در این دوران نوجوان محدودیت های اجتماعی مانند رای دادن ، امضای اسناد ، ازدواج ، رانندگی دارد و در عین حال باید برای کسب این مهارت های اجتماعی آمادگی بدست بیاورد
انواع هویت یابی در نوجوانان
1- به یک هدف دل می بندند ،عاشق می شوند ،به قهرمانی فکر می کنند یا به هنرمند شدن فکر می کنند
2- بی چون و چرا از ارزش های خانوادگی پیروی می کنند
3- سر در گم می مانند ( هویت را تجربه نمی کنند )
4- برخی انحراف از هویت پیدا می کنند ( دزدی ، وارد باند ها مافیا می شوند یا قاچاقچی می شوند )
جلسه ششم :
ویژگی های دوره جوانی
این دوره در کشور ما اهمیت فوق العاده ای دارد چون بر اساس آمار سال 1375 میانگین سنی کشور ما 5/19 سال است و این نشانگر جوان بودن جمعیت کشور ماست و ما به عنوان برنامه ساز باید به این مسائل توجه کنیم
در عین حال باید توجه کنیم که
1- ویژگی های دوره جوانی را بشناسیم
2- نیاز های دوره جوانی و نگرش های آنها را بشناسیم
سوال : هر نسل دوره جوانی چقدر طول عمر دارد ؟
جواب : 20 الی 25 سال
مبنای ما برای تعریف سن جوانی مراجع زیر هستند :
1- نظر علمای تعلیم و تربیت و روانشناسی رشد
2- موسسات تربیتی ( یونسکو )
3- مراکز آماری ( مرکز آمار ایران) که از دو تای قبل تبعیت می کنند
سوال : آیا جوانان و نگرش های آنان در طول زمان تغییر می کنند؟
جواب : بله برای مثال جوانان دهه 60و 70 به فکر جامعه بودند ولی جوانان دهه 80 به فکر خودشان هستند و دلیل این امر این است که مخاطب ، نیاز ها و نگرش هایش در حال تغییر است
برای برنامه سازی سه عامل مهم وجود دارد
1- علما و مراجع
2- دولت
3- مردم
که غالبا نظر علما و مراجع و دولت به هم نزدیک است
اگر در برنامه ای هر سه این عوامل هم سو باشند برنامه سازی ساده است ولی اگر در برنامه ای هر سه این عوامل هم سو نباشند برنامه از قدرت بالاتر تبعیت می کند
ویژگی های مخاطب جوان ( از نظر بچه های کلاس )
1- ابراز وجود ( خود نمایی )
2- عقلانیت
3- استقلال
4- احساس مسئولیت
5- تحرک
6- هویت بالنسبه ثابت
7- تعارض
8- نو آوری ، خلاقیت
9- ریسک پذیری ( محافظه کار نبودن )
10- بدنبال تغییر و تحول
11- قدرت یادگیری بالا
12- بلوغ
13- شادابی
14- گروه گرایی
15- برتری طلبی
اما جوابهای استاد
1- مهمترین مسئله جوانی بلوغ است که جنبه زیستی روانی دارد
2- استقلال طلبی اعم از استقلال اقتصادی ، عاطفی ، فکری و اجتماعی. که اگر در این دوره مستقل نشود تابع می ماند و این جزو جریان رشد است
در جوانی پذیرش خانواده به اندازه پذیرش گروه مهم نیست
3- هویت بالنسبه ثابت ( تشکیل هویت )
4- گروه و گروه گرایی
5- نوآوری ، خلاقیت ، ریسک پذیری ، عدم محافظه کاری
6- آرمان گرایی ( همه چیز بصورت ایده آل باشد به همین دلیل همه انقلاب ها توسط نسل جوان انجام می شود )
7- جوانان منتقدان ارزشهای اجتماعی هستند
سوال: آیا رسانه حق دارد این انتقاد ها را منعکس کند ؟
جواب: بله اگر منطقی باشند می توانیم ولی اگر احساسی باشند بهتر است پخش نکنیم
8- جوانان میل به تغییر دارند و محافظه کار نیستند ( شرایط پایداری ندارند) و در جهت تغییر خود و جامعه هستند
9- جوانان در نظام های اجتماعی از طریق شرکت در گروههای مثبت و منفی کنکاش و جستجو می کنند
10- جوانان خود و جامعه را شناسایی و قبول می کنند و رد پایی از خود در جامعه به جا می گذارند اگر خود و جامعه را شناسایی و قبول کرد ثبات و تقید اجتماعی پیدا می کند در غیر این صورت خود و اجتماع را رد می کند و لاابالی می شود
برنامه سازی برای مخاطب جوان باید تیمی باشد و از موضع خانواده نباشد
نسل جوان امروزی بسیار باهوشتر است و آشنایی با مسائل مختلف باعث بلوغ پیش رس شده است
سوال: چه تغییرات اساسی بین جوان امروز و جوان دیروز وجود دارد ؟
جوابهای بچه های کلاس
1- آرمانهای جوان ها تغییر کرده است
2- نسل گذشته را قبول ندارد
3- سنت گرا نیستند
4- سرگرمی های جدید دارند
5- ملی گرایی آنها افزایش پیدا کرده است
6- جهانی گرایی افزایش پیدا کرده است
7- سن ازدواج جوانان زیاد شده است
8- بینش جوانان گسترده شده است
9- وابستگی به خانواده افزایش یافته است
10- به سمت مسائل انتزاعی گرایش دارند
جواب استاد:
پایگاه : جایگاهی است که جامعه به فرد می دهد
نقش: وظیفه ای است که جامعه از او انتظار دارد
1- پایگاه اجتماعی جوانان اکتسابی شده است
2- توانایی هایش افزایش یافته است
در جامعه انتسابی حمایت از طرف خانواده و جامعه انجام می شد ولی در جامعه اکتسابی حمایت خانواده کمرنگ شده است ( در ازدواج نقشی ندارد و در کار هم نقشی ندارد ) و حتی در حمایت هم نقشی ندارد . در چنین جامعه ای جوان به فرد گرایی گرایش دارد و تنها می شود به همین دلیل با تشکیل انجمن ها و گروهها از این تنهایی او را نجات می دهیم ( مثل باشگاه رادیو جوان)
ما باید به نیاز ها هم توجه کنیم
1- اوقات فراغت ( چگونگی گذران اوقات فراغت)
2- اهمیت خانواده را بداند ( ما باید این نیاز را تبیین کنیم )
3- نیاز به درک ارزش های دینی و معنوی
4- نیاز به فهم ارزش و اهمیت امور هنری
5- نیاز به روش های علمی و استفاده از آن در زندگی
6- نیاز به فهم حقوق خود و وظایف خود و جامعه
بر اساس 3 اصل باید برای مخاطب جوان برنامه سازی کنیم
1- ویژگی ها
2- نیاز ها
3- شرایط و مقتضیات
خواسته با نیاز فرق دارد
مثلا جوان موسیقی تکنو می خواهد ولی نیاز به دانستن اهمیت خانواده دارد
تقسیم بندی مخاطب از حوزه ارتباطات
در این تقسیم بندی مخاطبان ما می توانند به مثابه توده ، گروه یا مصرف کننده باشند
به نظر شما مخاطبان رادیو از چه منظری ترسیم می شوند
1- سن
2- جنس
3- تحصیلات
4- قومیت و نژاد
5- طبقات اجتماعی
6- مکان
7- زمان
8- مستمر و گذری
9- موضوع
10- کانال
مفهوم مخاطب در همین چند سال اخیر عوض شده است و ما در رسانه برای فرد برنامه نمی سازیم از طرفی با پیشرفت تکنولوژی مخاطب عوض شده است اینترنت ممکن است مخاطب رادیو را کم کند ولی رسانه ها جای هم را نمی گیرند
ویژگی های مخاطبان رسانه ها
1- وسیع و بسیار پراکنده هستند
2- یکدیگر را نمی شناسند
3- ترکیب و ساخت متغیر جایگزینی دارند ( روابط و مناسبات آنها با همدیگر ناهمگون است ) جایگزین ها با مشخصات دیگر جایگزین می شوند
4- به دلیل پراکندگی فاقد هر گونه ادراک از هویت خویش هستند
5- هنجار ها و قواعد خاصی هم بر آنها مترتب نمی شود
ویژگی های توده :
1- هدف مشترک ندارند
2- سازمان یافته نیستند
3- یکپارچه و همگون نیستند
ویژگی های گروه :
1- هدف مشترک دارند
2- سازمان یافته هستند
3- اعضای گروه یکدیگر را می شناسند
4- ارزش های مشترک دارند
5- از عضویت مشترک دیگر آگاه هستند
رادیوی پزشکان ، رادیوی دانشگاه ، رادیو پارک ( دانشجویان آمریکا)
در این رادیو ها ، رادیو به منزله بازار و مصرف کننده است به مخاطب به چشم مصرف کننده نگاه می کنند و رابطه بر مبنای داد و ستد است
ویژگی های چنین رادیویی به قرار زیر است
1- تبلیغات
2- نیاز
3- مصرف کنندگان
4- حمایت از سرمایه داران
البته به تبع این بازار می خواهیم خریدار محصولات ما باشند عینیت عمده مصرف کننده را به عنوان مخاطب می بینیم ( مصرف کننده کالا و خدمات بیشتر )
در چنین رادیویی مخاطب فاقد بار ارزشی است و رادیو بصورت رادیو های کابلی دیده می شود و بصورت یک بنگاه در می آید که مردم از آنجا کالا و خدمات می خرند
در شرایط جدید ، به دلیل تغییرات تکنولوژیک موجب شده است که مخاطبان ما ویژگی های دیگری به خود بگیرند
1- ارتباط دوسویه شده است ( فاصله بین مخاطب و رسانه کم شده است )
2- مخاطب فرا ملی شده است ( جهانی)
3- دسترسی به اطلاعات زیاد شده است
4- ضبط و نگهداری برنامه ها آسان شده است
5- قدرت انتخاب مخاطبان بالا رفته است
6- مخاطب فعال شده است
7- افزایش مخاطب مستمر و گذری
یک سوال اساسی که برای مدیران و برنامه سازان مطرح است این است که آیا می توان مخاطب را عینی کرد و از حالت انتزاعی در آورد ؟
رسانه یعنی سینما ، تئاتر ، روزنامه، مجله ، تلویزیون و کتاب است
مخاطب چه کسی است و پیام ما به چه کسانی می رسد ؟
در حوزه رسانه های چاپی مثل روزنامه و کتاب مخاطب ها مشخص ترند و از تعداد شمارگان مشخص می شود و به صورت تخمینی مخاطب کتاب مشخص می شود ( می توان شمایی کلی از مخاطب ترسیم کرد . در موارد تخصصی شناخت مخاطب آسانتر است . رادیوی موسیقی دانان یا رادیوی ادیبان وقتی رادیو تخصصی می شود مخاطب مشخص تر می شود
صنعت رسانه وقتی بوجود آمد که در آن گردش مالی بوجود آمد اما در رسانه ما چون دولتی است به هزینه ها و در آمد ها توجه نمی کنیم
اما چرا مخاطب و تعداد مخاطب مهم است؟
علت عمده مسائل اقتصادی است چون در صنعت مشتری و تبلیغات تجاری مهم است . چون هر چه تبلیغات بیشتر، تعداد مخاطب بیشتر می شود با ورود آگهی ها مخاطب و تعداد آن مهم است
مخاطب از این جهات مهم است
1- تعداد مخاطب
2- چه کسانی هستند
3- توزیع ارزشی
4- توزیع جغرافیایی
5- ترکیب بندی از نظر گروههای اجتماعی
در مورد نشریات چاپی شناختن مخاطبان آنها کار آسانی است کسانی که کتاب را می خرند یا کسانی که کتاب را می خوانند بدین ترتیب بصورت تخمینی می توان تعداد مخاطبان را حدس زد
در مورد نشریات ادواری هم همینطور است و دسترسی به روز نامه یا تعداد نسخه های فروخته شده معیار است
ولی کدام صفحات بیشتر مورد توجه مخاطب بوده را نمی توان تشخیص داد و در کل کارشان راحت تر از ماست و مخاطبان آنها عینی تر است در مورد فیلم ، کتاب ، روزنامه و موسیقی مخاطبان عینی تر هستند
موسیقی مثل فیلم جنبه بین المللی دارد و هر چه بازار گسترده تر ، تعداد مخاطبان بیشتر می شود
در دنیا 2 میلیارد دستگاه گیرنده رادیو وجود دارد که اینها بالقوه هستند ولی ممکن است تعداد مخاطبان کمتر از این تعداد باشد
رادیو احتمالا یک رسانه فردی است ولی تلویزیون جمعی شده است
سوال: در مورد کمیت مخاطب با این معضلات مواجه هستیم در مورد کیفیت با چه مشکلاتی مواجهیم ؟
1- چه برنامه ای گوش می کنند ؟
2- چه تحصیلاتی دارند؟
3- چه مقدار تاثیر می گیرد ( آیا در فرد تبدیل به یک رفتار می شود )
آیا این رفتار موقت است یا پایدار ؟
در چه سطحی از یادگیری است ؟
در شبکه های تخصصی کار آسانتر است . در حوزه مخاطب شناسی مهمترین عامل این است که به تجربیات قبلی مخاطب توجه کنیم و تجربیات قبلی به دانش فرد ، اطلاعات فرد و فرهنگ فرد مرتبط است
برای شناخت هر چیزی ذهن یک پتانسیلی دارد که بر اساس آن یادگیری حاصل می شود
برای فهمیدن تجربیات قبلی مخاطب از خبرگان استفاده می کنیم
برای همین است که باید برای مخاطب عام برنامه تفریحی بسازیم
3 اصل در پژوهش های مخاطب شناسی مورد توجه است
1- تعداد مخاطبان ( کمی )
2- - توجه مخاطبان را بتوانی جلب کنی
3- رضایت مندی مخاطب ( کیفی ) یعنی از نظر عاطفی گرایش آدمها به برنامه ها چگونه است
روژه کلوس یک محقق بلژیکی است که میزان برد رسانه ها را تعیین کرده است
1- هر پیامی که منتشر می شود در لایه اولش ، این پیام به صورت بالقوه می تواند گستره وسیعی را در بر بگیرد ( هر کسی رادیو داشته باشد و بتواند به رادیو گوش کند و رادیو را روشن کند مخاطب رادیو است )
2- لایه دوم : این پیام آیا قابل دریافت است یا خیر ؟
3- لایه سوم : آیا این پیام دریافت شده است یا خیر؟ ( کار مخاطب شناسی)
4- پیام درک شده
نتیجه : پیام ما جنبه جهانی دارد ، برد رسانه ها بصورت بالقوه در محدوده جهانی است پس ما باید پیام های رسانه مان را هم جهانی انتخاب کنیم
پیام درک شود یعنی چه؟
برای پاسخ دادن به این سوال باید بدانیم که مراحل شناخت چنین است:
1- دانش
2- درک
3- بکار بستن
4- تجزیه و تحلیل
5- ترکیب
6- قضاوت و ارزشیابی
درک یعنی اینکه پیام را بفهمیم و در ذهن انطباق دهیم
در رسانه مخاطب را تا بیشتر از لایه سوم نمی توان رساند اگر پیامی درک شود یعنی اینکه توجه مخاطب را جلب را کرده است
تکرار در تبلیغات برای معرفی و آشنایی ذهن است
شناخت چگونه انجام می گیرد؟
1- فرآیند ذهنی و سیستم عصبی
2- تجربیات قبلی
دریافت های ما از محیط از طریق حواس ماست 76% دیدن ، 15% شنیدن و 9% از طریق حواس دیگر است
درونی شدن پیام یعنی اینکه پیام بصورت رفتار پایدار و مستمر درآید
در این سطوحی که می بینید پیام قابل دریافت امور واقع بینانه می شوند که این امر به این علت است
1- سطح پوشش آن مشخص می شود
2- تعداد جمعیت مشخص می شود
3- محدوده جغرافیایی مشخص می شود
4- داشتن ابزار و دریافت پیام ( رسانه مورد نظر )
5- اوقات ارائه پیام ( صبح – ظهر – عصر )
در پیام درک شده توجه مخاطب و میزان اثر بخشی مخاطب قابل اندازه گیری است
پایداری رفتار در بخش درونی شدن پیام اتفاق می افتد
گروه هدف در رسانه
معمولا ما برای انتقال پیام مان گروهی را به عنوان گروه هدف مد نظر قرار می دهیم که پیام مختص این گروه است
بیشتر متصف به کسانی است که کتاب می نویسیم و پارازیت های مختلفی ندارد نویسندگان معمولا یک گروه هدف دارند که معلوم شود مخاطب این کتاب چه کسی است
در برنامه های رادیویی برای تبلیغات در رای دادن مخاطب شما چه کسی است ؟
کسانی که حق رای دادن دارند و این یعنی اینکه افراد زیر 15 سال خداحافظ
در برنامه هایی که می خواهند مردم را به مشارکت در آمار تشویق کنند مخاطب برنامه : همه مردم ( خانواده ها ) هستند و هدف ، دادن اطلاعات درست به مردم است در چنین برنامه ای اگر خانواده ها مطلع شوند خانواده ها در رساندن پیام ما مشارکت می کنند و گروه هدف ما خودش آیینه وار در رساندن پیام ما مشارکت می کنند
اگر هدف ما در برنامه سازی مصرف پفک باشد گروه هدف ما بچه ها هستند
ولی اگر می خواهیم برنامه ای برای مصرف نکردن پفک بسازیم گروه هدف ما خانواده ها هستند
گروه هدف متغیر است و با موضوع ما متغیر می شود وقتی شما گروه هدف را انتخاب کردید از نظر سنی ، اجتماعی و فرهنگی شکل خاصی پیدا می کند .
گروه هدف : کسانی هستند که دریافت کننده پیام هستند و از نظر اجتماعی ، فرهنگی و جمعیتی دارای ترکیب مشخصی هستند
از محتوا به گروه هدف پی می بریم مخاطبان با ویژگی ها ، علائق و استعداد مشخص می شوند
تهیه کننده باید نبض جامعه را در دست داشته باشد و گروههای هدف را به راحتی بتواند تشخیص دهد
مخاطب ما چند وجهی است یعنی الان مخاطب ماست و 2 دقیقه دیگر مخاطب رسانه های دیگر مثل کتاب ، تلویزیون یا مجله است و این تکثر رسانه ها موجب بوجود آمدن مخاطب های مختلف و متفاوت شده است و در این میان هنر رسانه ها این است که بتوانند این مخاطبان را نگه دارند
ویژگی پیام رادیو :
سرعت و مستمر بودن پخش را باید همیشه مورد توجه قرار داد
مخاطب ما ممکن است با رسانه های دیگر تداخل داشته باشد
کارکرد رادیو در جامعه در مورد موسیقی برای گذران اوقات فراغت است چون به دلیل پرتابل بودن حین امور دیگر به رادیو گوش می کنیم
رادیو پیام 70% درصد کل برنامه هایش موسیقی است
ولی در رادیو های دیگر این نسبت حداقل 40% درصد است
در رادیو فرهنگ 60% در صد موسیقی